Massive Darkness: Quickstart Guide

Jednym z ostatnich przykładów tego zjawiska jest seria popularnych planszówek od wydawnictwa CMON zatytułowana Massive Darkness, której najnowsza część o podtytule Dungeons of Shadowreach na początku 2025 roku trafiła na platformę Gamefound, gdzie ze sporymi sukcesami zbierano fundusze na jej wydanie. W ramach zbiórki została także przygotowana oferta dla fanów gier fabularnych, którzy mogli zakupić zestaw trzech podręczników przenoszących świat planszowego pierwowzoru na zasady piątej edycji Dungeons & Dragons.

Przy tej okazji opublikowano także darmowy Quickstart Guide, który w kompaktowej formie miał zaprezentować użytkownikom aktualnej wersji Lochów i Smoków, czego mogą się spodziewać w fabularnej adaptacji świata fantastycznych, żyjących podziemi przywodzących na myśl dobrze wszystkim znany Podmrok. Jednocześnie ów Starter prezentowany był jako samodzielna pozycja, którą nawet bez dostępu do pełnej wersji podręczników można wykorzystać do wzbogacenia swoich autorskich przygód w D&D 5E.

Ten ostatni fakt sprawił, że postanowiłem bliżej przyjrzeć się Massive Darkness: Quickstart Guide i sprawdzić, czy faktycznie jest on dodatkiem tak uniwersalnym jak obiecywali twórcy i czy stanowi interesującą propozycję dla kogoś, kto o planszowym pierwowzorze ma pojęcie w najlepszym razie mgliste. Owocem powyższych rozważań jest niniejsza recenzja.

Zanim jednak przejdziemy do jej zasadniczej części chciałem zaznaczyć, że w tekście mogą pojawić się drobne spoilery dotyczące zawartej w podręczniku gotowej przygody, choć postaram się ograniczyć je do absolutnego minimum.

Kalejdoskop barw i kształtów

Pierwsze, co rzuca się w oczy po otwarciu Quickstart Guide to jego niesamowity wizualny przepych. Ilustracji jest tu prawdziwe zatrzęsienie – od drobnych rysunków przedstawiających magiczne przedmioty po całostronicowe grafiki, które spokojnie mogłyby pełnić rolę plakatów. Wszystko utrzymane jest w pełnym koloru, lekko nieproporcjonalnym, kreskówkowo-komiksowym stylu, który zapewne nie każdemu przypadnie do gustu, ale moim zdaniem pasuje do heroicznej konwencji settingu i tutejszej wizji Podmroku jako miejsca bajkowego, wręcz odrobinę onirycznego. Widać, że autorzy hojnie korzystali z zasobów stworzonych na potrzeby planszówki.

Pozytywnie wypada także sama jakość wydania podręcznika – pomimo dużej ilości ramek, ozdobników i czcionek wszystko wczytuje się szybko i bez większego problemu działa nawet na słabszym sprzęcie. Mamy też zakładki, aktywny spis treści i sprawnie działające wyszukiwanie. Przyczepić można się właściwie tylko do momentami dziwnie złożonego tekstu (na przykład przeznaczony dla graczy opis jednej z lokacji odwiedzanych podczas przygody znajduje się na samym końcu scenariusza), który momentami wybija z rytmu. Porządna jest natomiast korekta – podczas lektury nie zauważyłem żadnych godnych uwagi błędów czy literówek.

Sumarycznie pod względem jakości wydania jest zatem więcej niż dobrze. Widać, że ktoś nad Quickstart Guide solidnie popracował i przygotował produkt, który nie jest jedynie skleconą na szybko ulotką reklamową zachęcającą do wsparcia zbiórki społecznościowej. Wyrazy uznania.

Podziemia ze snów i koszmarów

Podręcznik, pomimo relatywnie niewielkiej objętości (niecałe pięćdziesiąt stron), podzielony został na szereg rozdziałów o zróżnicowanej treści i tematyce. Poprzedza je wprowadzenie zatytułowane Massive Darkness 5E, które omawia zawartość książki, różnice pomiędzy grą fabularną i planszową, planowaną linię wydawniczą oraz ogólną specyfikę świata przedstawionego. Interesujące jest zapewnienie o kompatybilności Quickstart Guide z oboma wariantami piątej edycji Dungeons & Dragons (oryginału z 2014 roku i odświeżonej edycji z 2024 roku).

Po informacjach ogólnych następuje pierwszy pełnoprawny rozdział opatrzony tytułem Świat Światła i Ciemności (A World of Light and Darkness), który bardziej szczegółowo przybliża świat Massive Darkness oraz najważniejsze cechy lokalnej wariacji na temat Podmroku zwanej w tym settingu Shadowreach. Pierwsza rzecz, która rzuca się w oczy podczas lektury tego fragmentu i zasługuje na pochwałę to jego przystępność dla nowych graczy – autorzy tłumaczą podstawowe pojęcia takie jak tytułowa Ciemność czy Niosący Światło (Lightbringers), czyli wyjątkowe jednostki (w domyślnie postacie graczy) wybrane do stawienia czoła nadnaturalnemu zagrożeniu.

W intrygujący sposób zarysowane są również tutejsze podziemne krainy, w których mieszają się elementy dobrze znane z innych światów Dungeons & Dragons (mroczne elfy, unikalne ekosystemy i zamieszkujące je istoty) z bardziej niecodziennymi pomysłami (żaboludzie i mykonidy jako dwie z trzech dominujących podziemnych ras). Co więcej, nawet dobrze znane klasyki doczekały się jakiegoś mniej lub bardziej wyraźnego twistu fabularnego – takie na przykład elfy, choć nadal podstępne, złe i niespecjalnie godne zaufania, są zdecydowanie mniej chaotyczne od swoich kolegów z Zapomnianych Krain czy Greyhawka, a ich postawa, usposobienie i izolacjonistyczne tendencje wynikają przede wszystkim z długotrwałej egzystencji pod okupacją orczego imperium. Generalnie jest to bardzo rzetelnie przygotowane wprowadzenie do settingu dające ogólne pojęcie z czym będziemy mieli do czynienia bez wdawania się w szczegóły niepotrzebne na tym etapie.

Drugi rozdział podręcznika nosi tytuł Przygody w Shadowreach (Shadowreach Adventures) i stanowi on pierwsze spojrzenie na nową zawartość mechaniczną przygotowywaną przez autorów z wydawnictwa CMON na potrzeby fabularnego Massive Darkness. Dostajemy tutaj opis ranakinów – wspomnianych wcześniej żaboludzi, którzy dzięki swojej kulturze opartej na handlu i przedsiębiorczości są jedną z dominujących nacji podziemnych krain. Poza nimi mamy rozpiski czterech gotowych bohaterów (domyślnie przeznaczonych do rozegrania załączonej przygody), z których dwójka wydaje się reprezentować nowe klasy postaci. Są to myśliwy (Hunter) i skrytobójca (Assassin), którzy co prawda mogą kojarzyć się z łowcą i łotrem z Podręcznika Gracza do D&D 5E, ale jednak oferują nieco inny zestaw umiejętności. Tak przynajmniej na tym etapie można domniemywać, choć warto zaznaczyć, że nie mamy tutaj pełnego opisu profesji, a i same statystyki są podane według formatu zarezerwowanego dla BN-ów i potworów. Poza tym dostajemy nazwy i grafiki przedstawiające pozostałe osiem grywalnych ras / gatunków, które znajdą się w pełnej wersji podręczników. Na tej podstawie trudno jednak coś wyrokować.

Trzeci i zarazem ostatni rozdział zawiera scenariusz Myśliwi Głębin (Hunters of the Depths) pozwalający przetestować nowe opcje mechaniczne i w ramach krótkiej rozgrywki doświadczyć unikatowej wizji tutejszego świata. Przygoda jest relatywnie prosta i ewidentnie została pomyślana jako wprowadzenie do większej kampanii, ale daje pewne pojęcie na temat klimatu preferowanego przez autorów.

W ramach historii bohaterowie trafiają do wysuniętej placówki mrocznych elfów znajdującej się w regionie podziemi znanym jako Dżungla Ix’bethz (Jungle of Ix’bethz), która pozostaje pod kontrolą kolonii mykonidów i innych gatunków agresywnej flory. Zadaniem BG jest uratowanie pechowego poszukiwacza przygód, który został schwytany przez elfy chwilę po tym jak zdobył magiczny klucz związany z pewnym niezwykłym artefaktem. Sposób realizacji tej misji zależy od graczy, ponieważ dróg do osiągnięcia celu jest co najmniej kilka – od skrytego działania przez wykazanie się zdolnościami dyplomatycznymi po tradycyjne argumenty siłowe.

Miejsce akcji nie jest specjalnie duże, ale oferuje kilka wartych odwiedzenia lokacji, paru charakterystycznych Bohaterów Niezależnych (z rozpiskami skupionymi na aspektach fabularnych), drobne zadania poboczne oraz wyczuwalną sprawczość pozostawioną w rękach graczy. Mistrz Gry pragnący wyjść poza obręb domyślnego fortu otrzymuje natomiast skrótowe zestawienie pomniejszych miejscówek oraz opisy zagrożeń, które można napotkać w podziemnej dziczy. Te ostatnie są zresztą całkiem pomysłowe i elegancko wpisują się w klimat magicznych podziemi – trwające wiele dni fenomeny atmosferyczne, kamienie namawiające do przywołania bytów z niższych planów czy chmury zarodników o właściwościach podobnych do czarów pryzmatycznych.

W moim odczuciu prowadzący dostaje wystarczająco dużo narzędzi, żeby przekształcić Myśliwych... w coś w rodzaju mini-piaskownicy pozwalającej na kilka sesji skupionych na eksplorowaniu nietypowego podziemnego ekosystemu. W połączeniu z solidnym rdzeniem scenariusza sprawia to, że autorzy podręcznika zasłużyli na kolejnego plusa.

Quickstart Guide wieńczą trzy apendyksy przynoszące statystyki potworów, magicznych przedmiotów i pewnej zręcznościowej gry popularnej wśród mrocznych elfów. Z nich wszystkich najciekawszy jest chyba bestiariusz, który przynosi kilka całkiem interesujących monstrów (drzewo skażone mroczną energią), unikatowych Bohaterów Niezależnych (orczy czempion, elfia łowczyni) oraz zwierząt zamieszkujących tutejszy Podmrok (podziemna kapibara używana jako zamiennik wołów czy wierzchowa stonoga). Co ważne, wszystkie te stworzenia można przenieść do oficjalnych światów Dungeons & Dragons i nie będą tam wydawały się nie na miejscu.

Dwa pozostałe suplementy są wyraźnie mniej treściwe. Katalog magicznych przedmiotów ogranicza się do mikstur pozwalających zdobyć bonusowe umiejętności lub odzyskać siły bez potrzeby odpoczynku – teoretycznie ciekawe, ale nie jestem pewien, czy na pewno dobrze dopasowane do podstawowej mechaniki piątej edycji D&D. Wspomniana wcześniej gra może być natomiast ciekawym urozmaiceniem, ale jej reguły zostały opisane w taki sposób, że ja, pomimo dwukrotnego ich przeczytania, dalej nie wiem jak właściwie ma przebiegać rywalizacja.

Nieczytelne reguły zabaw mrocznych elfów nie zmieniają jednak faktu, że zawartość Quickstart Guide trzeba ocenić jak najbardziej pozytywnie. Autorom udało się pomieścić w podręczniku sporo zróżnicowanych materiałów, które nie tylko pozwalają zapoznać się z deklarowanym kierunkiem obranym przy tworzeniu Massive Darkness 5E, ale są przydatne same w sobie, czy to jako gotowce czy źródło inspiracji do autorskich pomysłów.

Przedsmak intrygującej wyprawy

Dobrze dobrana, zróżnicowana i przydatna treść w połączeniu z wysokimi walorami produkcyjnymi sprawia, że Quickstart Guide bezapelacyjnie zasługuje na ocenę z górnej części naszej skali. Autorzy wprowadzenia do Massive Darkness 5E przygotowali darmowy podręcznik, który śmiało może stanąć w jednym szeregu z analogicznymi produktami tworzonymi przez największych graczy w branży gier fabularnych. Co ważne, nie jest to jedynie atrakcyjny wizualnie materiał reklamowy, ale dodatek, który może znaleźć realne zastosowanie na sesji, chociażby jako autorskie rozszerzenie oficjalnej kampanii Out of the Abyss do D&D 5E.

Nie wszystko poszło może idealnie (zasady elfiej gry, lekki bałagan w organizacji tekstu), ale nawet pomimo drobnych wad szczerze polecam Quickstart Guide każdemu Mistrzowi Gry, który chciałby swoich graczy zabrać do nie do końca typowego Podmroku. Sam będę natomiast ze sporym zainteresowaniem czekał na premierę pełnej wersji podręczników – Massive Darkness 5E wskoczyło właśnie na moją osobistą listę najbardziej wyczekiwanych nieoficjalnych produktów do piątej edycji Lochów i Smoków.